Tekst pochodzi ze strony: http://www.chmielnik.pl

Gmina Chmielnik

 So┼éectwa

Wola Rafałowska

Plakat do pobrania w pliku PDF
<<
Izba_Tradycji.pdf150408_Izba_Tradycji.pdf>>


Wola Rafałowska

 

To wie┼Ť rozci─ůgaj─ůca si─Ö nad potokiem wpadaj─ůcym do Chmielnika - prawego dop┼éywu Strugu. Znajduje si─Ö ona w pi─Öknej pag├│rkowato-lesistej okolicy w granicach Hy┼╝nia┼äsko-Gwo┼╝nickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.
Pocz─ůtki osadnictwa w Woli Rafa┼éowskiej si─Ögaj─ů czas├│w bardzo odleg┼éych. ┼Üwiadcz─ů o tym liczne znaleziska archeologiczne. Przyk┼éadem mo┼╝e by─ç krzemienny grot, kt├│rego pochodzenie datuje si─Ö na okres neolitu. Wczesno┼Ťredniowieczne grodzisko za┼Ť, jest dowodem, i┼╝ osadnictwo na tym terenie jest wcze┼Ťniejsze ni┼║li ukszta┼étowanie pa┼ästwa polskiego. Wprawdzie w miejscu domniemanego grodziska nie odnaleziono ┼Ťlad├│w ani te┼╝ materia┼éu archeologicznego, ale na jego istnienie wskazywa─ç mo┼╝e nazewnictwo i tradycja miejscowa (cz─Ö┼Ť─ç wsi nosi nazw─Ö Grodzisko). Nale┼╝y zaznaczy─ç, ┼╝e stosunkowo niewielki obszar wsi zosta┼é dot─ůd poddany systematycznym badaniom powierzchniowym. Dlatego mo┼╝na liczy─ç si─Ö z wyst─ůpieniem w przysz┼éo┼Ťci ciekawych odkry─ç archeologicznych.


Rys historyczny 


Nieznane s─ů dzieje osadnictwa na tym terenie przez kilka nast─Öpnych wiek├│w. Pierwsze wzmianki o Woli Rafa┼éowskiej pochodz─ů z XVI wieku. Interesuj─ůca, tak┼╝e dla okre┼Ťlenia czasu powstania wsi, jest geneza nazwy - Wola. Wola - z ┼éac. Libera villa - to nazwa darowana wsiom rolniczym pojawiaj─ůcym si─Ö ju┼╝ w I po┼éowie XIII wieku, zasiedlanym przez ludno┼Ť─ç woln─ů b─ůd┼║ przybywaj─ůc─ů z obcych kraj├│w. Wynika┼éo to z potrzeby zagospodarowywania pustych teren├│w. Akcja osadnicza nasili┼éa si─Ö po wyprawie kr├│la Kazimierza Wielkiego na Ru┼Ť. Niewykluczone, ┼╝e osiedla┼éa si─Ö tu tak┼╝e ludno┼Ť─ç ruska, kt├│ra ucieka┼éa na zach├│d ze strachu przed najazdami Tatar├│w.

Ciekawostk─ů jest fakt, ┼╝e w wielu dokumentach nazwa wsi pojawia si─Ö w r├│┼╝nych formach: Rachfa┼é├│w, Rafa┼é├│w, Wola Rafa┼éowska. Wioska ta znajdowa┼éa si─Ö na obszarze nale┼╝─ůcym do d├│br tyczy┼äskich (nale┼╝y zaznaczy─ç, ┼╝e powsta┼éa na obszarze wsi Bl─Ödowa Tyczy┼äska). Ich w┼éa┼Ťcicielem by┼é w XV i XVI wieku pot─Ö┼╝ny r├│d Pileckich herbu Leliwa. Cz┼éonkowie rodu dbali o rozw├│j gospodarczy swych d├│br. Pod koniec XVI wieku ostatnia z rodu - Anna Pilecka - po┼Ťlubi┼éa Krzysztofa ze Stangenbergu Kostk─Ö herbu D─ůbrowa. Tym samym dobra tyczy┼äskie, a w┼Ťr├│d nich Wola Rafa┼éowska, przesz┼éy w r─Öce Kostk├│w.

Anna Pilecka by┼éa fundatork─ů parafii w Woli Rafa┼éowskiej (1587r.).

W kryzysowym dla Ko┼Ťcio┼éa XVI wieku (reformacja) w rejonie Rzeszowa powsta┼éa tylko ta jedna parafia, kt├│ra wkr├│tce wesz┼éa w sk┼éad nowo utworzonego dekanatu rzeszowskiego diecezji przemyskiej. Nieznana jest dok┼éadna data wzniesienia pierwszego drewnianego ko┼Ťcio┼éa pod wezwaniem ┼Üwi─Ötej Tr├│jcy, ale prace przy budowie zako┼äczy┼éy si─Ö zapewne przed 1595 rokiem. ┼Üwiadczy o tym data powstania obrazu w o┼étarzu g┼é├│wnym, przedstawiaj─ůcego ┼Üw. Tr├│jc─Ö oraz data konsekracji Ko┼Ťcio┼éa.

W ksi─Ödze parafialnej odnajdujemy wzmiank─Ö o Tatarach, kt├│rych widziano tu w 1672 roku. W├│wczas to, po zaostrzeniu stosunk├│w Rzeczypospolitej z Turcj─ů, na zupe┼énie nieprzygotowan─ů Polsk─Ö spad┼é najazd Turk├│w, Tatar├│w i Kozak├│w.

By─ç mo┼╝e w├│wczas pojedyncze oddzia┼éy tatarskie pl─ůdrowa┼éy Rzeszowszyzn─Ö, w tym dobra tyczy┼äskie.

U schy┼éku XVII wieku Wola Rafa┼éowska sta┼éa si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů domeny pot─Ö┼╝nego rodu Branickich herbu Gryf. Pa┼ästwo tyczy┼äskie zajmowa┼éo tu miejsce st─ůd brano ludzi do s┼éu┼╝by dworskiej, dostarczano produkty do pa┼éacowych spi┼╝ar┼ä, nawet transportowano materia┼éy budowlane.

Na pocz─ůtku XIX wieku dominium tyczy┼äskie zacz─Ö┼éo rozpada─ç si─Ö na mniejsze posiad┼éo┼Ťci: w p├│┼é. XIX w. (1855 r.) w┼éa┼Ťcicielk─ů Woli Rafa┼éowskiej by┼éa Anna Miko┼éajewicz, potem Ignacy Jaworski (1889 r.) i Boles┼éaw Jaworski (1905 r.).

Zamieszkiwali oni drewniany dw├│r, kt├│ry wraz z folwarkiem znajdowa┼é si─Ö w pn -zach. cz─Ö┼Ťci wsi. W p├│┼║niejszym czasie budynki dworskie zosta┼éy rozebrane. Pozosta┼éa tylko nazwa lokalizacyjna okre┼Ťlaj─ůca pewn─ů cz─Ö┼Ť─ç wsi.

W 1891 roku obok starego ko┼Ťcio┼éa wzniesiono nowy, murowany, kt├│ry w rok p├│┼║niej zosta┼é po┼Ťwi─Öcony. Konsekracji ┼Ťwi─ůtyni dokona┼é 24 czerwca 1899 roku biskup przemyski J├│zef Sebastian Pelczar, kt├│ry w niespe┼éna 100 lat p├│┼║niej zosta┼é wyniesiony na o┼étarze jako b┼éogos┼éawiony, przez Ojca ┼Üwi─Ötego Jana Paw┼éa II.

Warto tu wspomnie─ç o fakcie, i┼╝ stary ko┼Ťci├│┼é by┼é wielokrotnie niszczony zw┼éaszcza w wyniku dzia┼éa┼ä wojennych. Zawsze jednak parafianie odbudowywali go nie szcz─Ödz─ůc si┼é. P├│┼║niej cz─Ö┼Ť─ç jego wyposa┼╝enia wkomponowano we wn─Ötrze nowej ┼Ťwi─ůtyni.

W 1922 roku parafianie zakupili l m├│rg pola przylegaj─ůcego do starego cmentarza na za┼éo┼╝enie nowego. Do dzi┼Ť istnieje jedynie nowy. Pi─Ö─ç lat p├│┼║niej, w firmie Felczy┼äskich w Przemy┼Ťlu, zakupiono trzy nowe dzwony, na miejsce zarekwirowanych przez Austri─Ö. Kwot─Ö na zakup nowych dzwon├│w z┼éo┼╝yli parafianie z Woli Rafa┼éowskiej, Zabrat├│wki (kt├│ra do 1973 roku nale┼╝a┼éa do parafii w Woli Rafa┼éowskiej) oraz rodacy przebywaj─ůcy w Ameryce. Dzwony nosz─ů imiona: najwi─Ökszy- ┼Üwi─Öty J├│zef, ┼Ťredni - Zwiastowanie Naj┼Ťwi─Ötszej Marii Panny, najmniejszy- ┼Üwi─Öty Stanis┼éaw Kostka.

Nie mo┼╝na pomin─ů─ç faktu, ┼╝e tradycje o┼Ťwiatowe w tej┼╝e miejscowo┼Ťci si─Ögaj─ů pocz─ůtku wieku.

Ju┼╝ w 1906 roku odbywa┼éa si─Ö tu regularna nauka. Pi─Ö─ç ┼éat p├│┼║niej zosta┼é oddany do u┼╝ytku murowany budynek szkolny o dw├│ch izbach lekcyjnych /po przebudowie w ko┼äcu lat 60-tych zosta┼é on zamieniony na Dom Nauczyciela/, a w grudniu 1966 roku odby┼éy si─Ö pierwsze lekcje w nowo wybudowanej szkole o 6-ciu izbach lekcyjnych. Mieszka┼äcy Woli Rafaiowskiej zawsze przejawiali du┼╝─ů aktywno┼Ť─ç spo┼éeczn─ů. Ju┼╝ w okresie mi─Ödzywojennym, z inicjatywy gospodarzy, powsta┼éy: Sp├│┼édzielnia Spo┼╝ywc├│w „Wolanka" zajmuj─ůca si─Ö prowadzeniem dzia┼éalno┼Ťci handlowej, Sp├│┼édzielnia „Dom Ludowy", kt├│ra wznios┼éa budynek dla potrzeb ┼╝ycia gospodarczego i kulturalnego wsi oraz Kasa Gminna zwana Kas─ů Stefczyka. Dzia┼éa┼éy w├│wczas: Ko┼éo M┼éodzie┼╝y Wiejskiej „Wici", Stra┼╝ Po┼╝arna, Stronnictwo Ludow;e, K├│┼éko Rolnicze, Ko┼éo Kobiet, czytelnia wiejska.

Wiosk─Ö omin─Ö┼éy powa┼╝niejsze dzia┼éania wojenne, a terror okupanta nie poci─ůgn─ů┼é za sob─ů wi─Ökszych ofiar. Mimo tego okres ten charakteryzowa┼é si─Ö bied─ů i zastojem ┼╝ycia spo┼éecznego. Po wyzwoleniu ludno┼Ť─ç ze zdwojon─ů energi─ů przyst─ůpi┼éa do odbudowy swej miejscowo┼Ťci. Sw─ů dzia┼éalno┼Ť─ç reaktywowa┼éo K├│┼éko Rolnicze, Stra┼╝ Po┼╝arna, Sp├│┼édzielnia Mleczarska (w 1962 roku przeniesiono j─ů do Rzeszowa pozostawiaj─ůc we wsi jedynie punkt skupu mleka), kt├│ra w budynku Domu Ludowego uruchomi┼éa przetw├│rstwo mleka.

Po likwidacji gmin zbiorowych, utworzono Gromadzk─ů Rad─Ö Narodow─ů w Krzywej z siedzib─ů w Woli Rafa┼éowskiej. Dla jej potrzeb wzniesiono w 1968 roku budynek, kt├│ry po utworzeniu gminy i przeniesieniu administracji do Chmielnika, spe┼énia┼é funkcj─Ö lecznicy weterynaryjnej.

Od 1956 roku we wsi dzia┼éa Biblioteka Publiczna. Pocz─ůtkowo mie┼Ťci┼éa si─Ö ona w mieszkaniu prywatnym, potem w budynku GRN, a od 1974 r. w Domu Ludowym (wcze┼Ťniej funkcjonowa┼é tu sklep, najpierw sp├│┼édzielni „Wolanka", a p├│┼║niej GS w B┼é─Ödowej Tyczy┼äskiej - obecnie GS prowadzi dzia┼éalno┼Ť─ç handlow─ů w pawilonie, kt├│ry wybudowano w 1966 roku).

To przekrojowy rys o historyczny. Nie da si─Ö jednak zaprzeczy─ç, ┼╝e bogata historia pozostawia r├│wnie cenne i fascynuj─ůce zabytki.