Tryb działania w sprawach pomocy społecznej określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o pomocy społecznej.

Kompletna obowiązująca procedura składa się z następujących etapów:

• Zgłoszenie potrzeby - pisemny wniosek złożony u pracownika socjalnego.
• Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny zainteresowanej.
• Udokumentowanie sytuacji osobistej i majątkowej oraz powodów ubiegania się o pomoc.
• Ustalenie przez pracownika socjalnego wspólnie z osobą zainteresowaną wstępnego planu działań i pomocy.
• Podjęcie decyzji o zakresie, formie i terminie udzielenia pomocy.
• Wydanie decyzji w formie pisemnej i dostarczenie jej adresatowi za zwrotnym potwierdzeniem odbioru.
• Po uprawomocnieniu się decyzji - realizacja pomocy.

Przyznawanie świadczeń określa ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku. W myśl ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobom i rodzinom, które spełniają kryteria ustawy tj. rzeczywisty dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego rodziny przy jednoczesnym wystąpieniu takiej okoliczności jak : ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietność, bezradność w sprawach opiekuńczo -wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego, alkoholizm, narkomania, trudności w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, zdarzenie losowe i inne przyczyny.

Do ustalenia czy rodzina lub osoba ubiegająca się o pomoc społeczną spełnia kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania określonego rodzaju zasiłku przyjmuje się od 1 maja 2004 roku – następujące kwoty:

• na osobę samotnie gospodarującą - 461 zł
• na osobę w rodzinie - 316 zł.

Podstawę ustalenia danych osoby ubiegającej się o świadczenia, stanu jej zdrowia oraz sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej, stanowią odpowiednio aktualne dokumenty, a w szczególności:

• dowód osobisty,
• orzeczenie komisji ds. inwalidztwa i zatrudnienia w przypadku osób, które uzyskały takie orzeczenie przed 31 sierpnia 1997 roku, lub - po tej dacie - decyzja organu rentowego przyznająca świadczenie z ubezpieczenia społecznego albo zaświadczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na podstawie odrębnych przepisów, zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia.
• zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia netto z tytułu zatrudnienia – z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku.
• dowód otrzymania renty lub emerytury – z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku.
• zaświadczenie z urzędu gminy o wielkości gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych,
• zaświadczenie ze szkoły o kontynuowaniu przez dziecko nauki w gimnazjum, szkole średniej i wyższej oraz oświadczenie, że dziecko nie otrzymuje pomocy materialnej ze szkoły,
• decyzja urzędu pracy o uznaniu lub odmowie uznania za osobę bezrobotną, o utracie statusu osoby bezrobotnej, o przyznaniu, odmowie przyznania, wstrzymaniu, wznowieniu wypłaty oraz utracie lub pozbawieniu prawa do zasiłku, dodatku szkoleniowego, stypendium, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo potwierdzenia z urzędu pracy, że osoba ta znajduje się w rejestrze urzędu jako osoba szukająca pracy.

Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej zobowiązane są do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną, nieuzasadniona omowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, marnotrawstwo zasobów własnych lub przyznanych świadczeń mogą być podstawą do odmowy przyznania, ograniczenia lub wstrzymania świadczeń pomocy społecznej.